Vitamine D3 - Zo benut je de energie van de zon het hele jaar

Wat kom je in dit artikel te weten?

Vitamine D3 is onmisbaar om het menselijke afweersysteem normaal te laten functioneren. Bij een tekort is ons immuunsysteem verzwakt en lopen we het risico sneller ziek te worden. Daarom treden juist in februari en maart, wanneer de vitamine D-voorraden uitgeput zijn, heel vaak verkoudheden op.

Andere belangrijke functies van de vitamine zijn het behoud van de botten, de tanden en de spierfunctie. Bovendien draagt vitamine D bij aan een normale opname en benutting van calcium en reguleert ze de calciumspiegel in het bloed!

Eén ding wordt snel duidelijk: het lichaam kan de zonnevitamine niet missen!

1. De vitamine D-vorming en -opname

Vitamine D is eigenlijk helemaal geen vitamine, maar een prohormoon. Dat wil zeggen dat het de voorloper is van een hormoon, dat pas in de lever en de nieren en in verschillende cellen tot het actief werkzame hormoon wordt omgezet.

Deze omzetting vindt altijd door het organisme plaats, of de vitamine D3 nu met behulp van zonnestraling wordt geproduceerd of via een voedingssupplement wordt aangevoerd. Slechts een klein deel van de vitamine D3, ook bekend als cholecalciferol, wordt door het menselijk lichaam opgenomen via vitamine D-houdende dierlijke producten.

Het grootste deel, zo'n 80 tot 90%, produceert de mens zelfstandig in het lichaam, door cholesterol met behulp van zonlicht in vitamine D om te zetten. Het cholesterol wordt in de huid onder invloed van UVB-straling in vitamine D3 omgezet [1,2].

2. De sleutelfunctie voor het immuunsysteem

Onderzoek heeft aangetoond dat vitamine D als belangrijke boodschapperstof dient voor de aansturing van het immuunsysteem. Ze beïnvloedt zowel ons aangeboren als ons adaptieve (verworven) immuunsysteem. Elke afzonderlijke immuuncel heeft aan haar oppervlak vitamine D-receptoren en is bij behoefte in staat vitamine D in de actieve vorm om te zetten.

Vitamine D reguleert het immuunsysteem, zodat ziekteverwekkers vroegtijdig worden bestreden en er helemaal geen lichamelijke reactie, zoals een verkoudheid, optreedt [3]. De menselijke T-cellen, die ziekteverwekkers herkennen en doden, worden door de vitamine geactiveerd, zodat ziekteverwekkers worden geblokkeerd.

Zo ondersteunt vitamine D de lichaamseigen afweerstoffen die de mens tegen virussen en bacteriën beschermen [4,5]. Ook afweerstoffen die tegen schimmels of zelfs kankercellen beschermen, zoals cathelicidine, worden door de vitamine in de productie ondersteund [6,7,8].

Om deze redenen zou een vitamine D-tekort beslist voorkomen moeten worden, omdat er anders auto-reactieve T-cellen ontstaan die de lichaamseigen cellen aanvallen en in het ergste geval zelfs een auto-immuunziekte veroorzaken. Omdat vitamine D voorkomt dat het lichaam zichzelf aanvalt doordat het geen onderscheid kan maken tussen eigen en lichaamsvreemde cellen, wordt de vitamine ook wel immunomodulator genoemd [9,10,11].

De ondersteuning bij infecties

Het belang van een toereikende vitamine D-voorziening kon ook door talrijke studies worden aangetoond. Een Italiaans onderzoek met 42 proefpersonen liet zien dat ongeveer 81% van de COVID-19-patiënten aan een vitamine D-tekort leed. Patiënten met een acuut vitamine D-tekort (onder 10 ng/ml) hadden daarbij een sterfterisico van 50%.

Toen de vitamine D-spiegel van de met SARS-CoV-2 geïnfecteerden boven 10 ng/ml lag, was het sterfterisico nog maar 5% en daarmee 10 keer lager [12]. Ook bij griep is in verschillende studies gebleken dat een toereikende vitamine D-voorziening een positief effect heeft op het verloop [13,14,15,16].

Hierbij is het belangrijk te benadrukken dat vitamine D geen geneesmiddel is tegen corona of andere infectieziekten. Een toereikende voorziening is echter een goede preventie om het lichaam te beschermen.

3. Te weinig zon = te weinig vitamine D

In Duitsland heeft ca. 60% van de bevolking een tekort aan vitamine D. Een D-tekort betekent dat het lichaam minder dan 20 ng/ml van de vitamine in het bloedserum heeft [17]. Gezien onze geografische ligging en de moderne levensstijl is dat niet verwonderlijk.

Om vitamine D in de huid te laten ontstaan, is zonlicht nodig. Belangrijk om te weten: de golflengte van het licht is daarbij van doorslaggevend belang. Voor de D-productie zijn UV-B-stralen met een golflengte van 290 tot 315 nm nodig, wat afhankelijk van de geografische ligging en vooral van het seizoen sterk varieert. Vooral in het donkere seizoen kan daarom snel een vitamine D-tekort optreden.

De ozonlaag in de stratosfeer vervult daarbij haar beschermende functie doordat ze geen hoge lichtgolflengten van 200 tot 280 nm (UVC) en geen UV-B-aandelen boven 290 nm doorlaat. Van de UVB-straling met een golflengte boven 290 nm komt slechts ongeveer 1% door de ozonlaag, zodat we ook maar de mogelijkheid hebben 1% op te nemen.

De uitdaging: vooral bij de landen op het noordelijk halfrond kan dit 1% alleen tussen 10 en 15 uur doordringen en dan nog alleen in de maanden april tot september. Dat komt doordat alleen in deze periode de hoek van de aarde tot de zon kort genoeg is, zodat de lichtquanta een UV-index van 3 kunnen bereiken. Alles wat zich onder een UV-index van 3 bevindt, is niet genoeg om vitamine D te vormen [18,19]. Eveneens een uitdaging voor de D-opname: de meeste mensen bevinden zich op dat tijdstip binnenshuis.

4. Hoeveel vitamine D heeft de mens nodig?

De maateenheid IE (International Unit = internationale eenheid) wordt als standaardeenheid gebruikt wanneer over de hoeveelheid vitamine D wordt gesproken.

Daarbij is het belangrijk te weten: 1 IE komt omgerekend overeen met 0,025 microgram (μg)

Van de Deutsche Gesellschaft für Ernährung bestaat er geen internationale richtwaarde voor de dagelijkse behoefte. Vooral in de donkere maanden, waarin het organisme de vitamine niet zelfstandig kan produceren, kan tot 5000 IE per dag worden aangevoerd. Om voor jezelf een optimale dosering te vinden, loont een bloedtest om onder medisch toezicht de passende, individuele dosering te bepalen.

Maar ook onder artsen bestaan verschillende meningen over welke waarde optimaal is. Een te lage D-spiegel kan aantoonbaar een belemmering voor de gezondheid vormen. Nu rijst de vraag: welke dagelijkse inname is gezond en toereikend?

Talrijke bronnen definiëren een D-waarde tussen 40 en 60 ng/ml in het bloedserum als ideaal. Waarden tot 60 ng/ml worden in de conventionele, algemene geneeskunde als veilig beschouwd [20].

Om van de positieve effecten van de vitamine te profiteren, bevelen deskundigen een gelijkmatig gedoseerde, blijvende inname aan in plaats van een wekelijkse of maandelijkse overgedoseerde kuur. Ons lichaam produceert bij zonnig weer immers ook geen extreem hoge doses ineens, maar elke dag de benodigde hoeveelheid om beschermd te zijn.

Natuurvolken leveren het antwoord

Omdat het menselijk organisme zichzelf reguleert, is er nog nooit een overdosis aangetoond door de lichaamseigen productie van een gezond mens. Om die reden worden door sommige medici natuurvolken, dus mensen die nog onder oorspronkelijke omstandigheden leven, als referentie gebruikt.

Hierbij wordt onderzocht of een overdosering van de vetoplosbare vitamine D3 mogelijk is. Bij deze mensen, die ter hoogte van de evenaar leven, kon een gezonde vitamine D-spiegel van 50 tot 90 ng/ml worden aangetoond [21].

Liposomale vitamine D3 + K2

Een dagdosis Vitamine D3+K2 van ActiNovo bevat 25 mcg vitamine D en
75 mcg vitamine K.

5. Let op: geen D3 zonder K2

Om vitamine D veilig en betrouwbaar te laten werken, volstaat D alleen niet. Zoals hierboven al vermeld, is vitamine D in belangrijke mate betrokken bij de aansturing van de calciumopname en eveneens verantwoordelijk voor de synthese van enkele belangrijke eiwitten. Om deze eiwitten überhaupt actief te laten worden en hun werking te laten ontplooien, is vitamine K2 als cofactor van belang.

Alleen in combinatie met K2 kan het opgenomen calcium goed worden getransporteerd en benut. Zo zijn ook twee van de belangrijkste menselijke eiwitten, het matrix-GLA-eiwit (MGP) en het osteocalcine, aantoonbaar afhankelijk van vitamine K2 [22,23,24,25].

De invloed van vitamine K2

Het eiwit osteocalcine is belangrijk voor de nieuwvorming van botten. Het zorgt ervoor dat het opgenomen calcium in de botten wordt ingebouwd. Matrix-GLA voorkomt dat calcium zich in organen of vaten afzet, doordat het het calcium bindt en afvoert [26]. Is er geen vitamine K2 voor dit proces aanwezig, dan kunnen de eiwitten niet werken en bestaat het gevaar dat het calcium tot verkalking in de vaten en de organen leidt.

Zo worden nierstenen, arteriosclerose en talrijke ziekten tot aan een hartinfarct in de hand gewerkt [27]. Bovendien kan calcium, wanneer het zich op de verkeerde plekken afzet, zijn taken voor de botgezondheid niet vervullen.

De juiste hoeveelheid K2

Bij een hoge vitamine D-spiegel kan snel een vitamine K2-tekort optreden, omdat K2 ook wordt verbruikt voor de activering van vitamine D. In dat geval kan de vitamine K2 niet meer worden gebruikt voor de andere, hierboven beschreven processen in het lichaam [28].

Calcium kan zich in dit geval, hoewel de spiegel in het bloed niet te hoog is, aan de vaten en organen afzetten, omdat de vitamine K2 voor de benutting ontbreekt [29,30,31]. Hier ligt deels ook de toxische werking van vitamine D in zeer hoge hoeveelheden aan ten grondslag.

Dierproeven hebben aangetoond dat een vitamine K2-tekort vergelijkbare symptomen kan uitlokken als een toxische, extreem hoge dosis vitamine D [32]. Daarom verbaast het niet dat hoge vitamine D-spiegels, die normaal gesproken goed zijn voor de botten, het risico op botbreuken kunnen verhogen wanneer er tegelijk een vitamine K-tekort bestaat [33].

Onthoud: bij de inname van 1000 IE vitamine D zou altijd parallel minstens 50 microgram vitamine K2 moeten worden ingenomen.

6. De functies van K2

Vitamine K2 is betrokken bij talrijke lichaamsfuncties. De vitamine is uitsluitend te vinden in dierlijke en gefermenteerde levensmiddelen. In het lichaam beïnvloedt ze de eiwitten osteocalcine en matrix-GLA en is ze eveneens betrokken bij processen in de lever. Ook activeert K2 het gen Gas6 (Growth-Arrest-Specific-Gene-6), dat meewerkt aan de celdeling en de verplaatsing van cellen in vaten en organen [34,35].

Naast de positieve invloed op botten, vaten en huid heeft vitamine K2 ook ontstekingsremmende eigenschappen [36]. En ook de menselijke hersenen vertonen een verhoogde K2-concentratie. Hier draagt de vitamine bij aan de vorming van beschermende verbindingen [37]. Om het belang van de vitamine nog eens eenvoudig uit te leggen: treedt er een vitamine K2-tekort op, dan bestaat er een hoger risico om aan hartfalen te overlijden. Dit risico is even hoog als bij mensen die zwaar roken en eveneens vatbaar zijn voor hartfalen [38,39]. Het nieuwste onderzoek laat bovendien zien dat ook bij chronisch nierlijden een toereikende K2-voorziening gewaarborgd zou moeten zijn [40].

7. De verschillen in de vitamine K2-vorm

Vitamine K heeft verschillende vormen, die in hun werking echter vrij vergelijkbaar zijn. De nummeraanduiding richt zich naar het aantal chemische zijarmen, die van MK4 tot MK13 lopen. De meest onderzochte vormen zijn MK4 en MK7.

De MK7-vorm accumuleert het effectiefst in het lichaam, zodat daarmee een aanhoudende en toereikende voorziening van alle organen en weefsels kan worden gewaarborgd. De vergelijking: terwijl MK7 gedurende meer dan 72 uur (halfwaardetijd) in het bloed beschikbaar blijft, wordt het grootste deel van MK4 al na ongeveer 1,5 uur uitgescheiden. Bovendien is MK7 duidelijk werkzamer dan de MK4-vorm. Zo'n 60 µg MK7 vertoont een beter effect dan wel 500 µg MK4 [41,42,43,44].

Bij vitamine K2 MK7 bestaan, zoals bij veel moleculen, twee verschillende vormen: de cis- en de trans-vorm. Deze isomeren hebben hetzelfde aantal atomen, maar een andere ruimtelijke structuur. Alleen de trans-vorm van vitamine K2 MK7 kan door het lichaam worden benut. De cis-vorm is voor het lichaam onwerkzaam! Helaas bestaan veel vitamine K2-producten tot 70 procent uit de cis-isomeren.

Een hoogwaardig vitamine K2-voedingssupplement zou daarom altijd de aanduiding all-trans MK7 moeten hebben!

8. Magnesium - een onmisbare partner

Wat velen niet weten: een  magnesiumtekort  kan de werking van vitaminen beperken!

Zoals al gezegd moet vitamine D3 eerst door het lichaam worden omgezet om te werken. De daarvoor benodigde enzymen en de transportmoleculen die de vitamine D in het lichaam verdelen, zijn afhankelijk van magnesium. Ook het in de bijschildklier aangemaakte parathormoon (PTH), dat de D-omzetting reguleert, heeft magnesium nodig.

Een hoge inname van vitamine D kan daarom ook de magnesiumspiegel verlagen, omdat er duidelijk meer wordt verbruikt voor de D-activering. Onafhankelijk of je vitamine D via de zon opneemt of in de vorm van een vitamine D-suppletie, zonder  magnesium  kan vitamine D nooit haar volle werking ontplooien en kan een overdosis zelfs schadelijk zijn [46,47,48,49,50,51].

In Duitsland neemt 26% van de mannen en 29% van de vrouwen niet de dagelijks aanbevolen D-A-CH-referentiewaarde aan magnesium tot zich [45].

9. Studie toont aan: liposomale vitamine D3 + K2 heeft een hogere biobeschikbaarheid

Actueel onderzoek laat zien dat in liposomen verpakte  vitamine D3  een  13x hogere opname  garandeert dan gebruikelijke tabletten.

Omdat D een vetoplosbare vitamine is, kan de vitamine D-inname een uitdaging worden. Invloedsfactoren zoals de individuele, menselijke vetvertering of de maaginhoud kunnen daarom tot beperkingen in de vitamine D-toevoer leiden. De liposomale vorm waarborgt een gelijkblijvende, onbeperkte voorziening bij de dagelijkse inname.

Het door ActiNovo gebruikte K2 is bovendien de actieve MK7 all-trans-vorm, die met 75 µg all-trans MK7 K2 op 1000 IE = 25 microgram vitamine D3 in de juiste verhouding aanwezig is! Met suppletie van het mineraal magnesium kan het vitamine D-preparaat zijn volledige werking ontplooien.

1) Gröber U. Vitamin D3 – ein altes Vitamin im neuen Licht. Med Monatsschr Pharm 2010;33(10):376 – 383.

2) Sylvia Christakos, Dare V. Ajibade, Puneet Dhawan, Adam J. Fechner, Leila J. Mady, Vitamin D: Metabolism, Rheumatic Disease Clinics of North America, Volume 38, Issue 1, February 2012, Pages 1-11, ISSN 0889-857X, http://dx.doi.org/10.1016/j.rdc.2012.03.00
3) Femke Baeke, Tatiana Takiishi, Hannelie Korf, Conny Gysemans, Chantal Mathieu, Vitamin D: modulator of the immune system, Current Opinion in Pharmacology, Volume 10, Issue 4, August 2010, Pages 482-496, ISSN 1471-489
4) Shuler FD, Hendrix J, Hodroge S, Short A (2013) Antibiotic-like actions of vitamin D. W V Med J 109:22–25 PMID: 23413544
5) Ramanathan B, Davis EG, Ross CR, Blecha F (2002) Cathelicidins: microbicidal activity, mechanisms of action, and roles in innate immunity. Microbes Infect 4:361–372 PMID: 11909747
6) Barlow PG, Svoboda P, Mackellar A, Nash AA, York IA, Pohl J, Davidson DJ, Donis RO (2011) Antiviral activity and increased host defense against influenza infection elicited by the human cathelicidin LL-37. PLoS ONE 6:e25333 PMCID: PMC3198734
7) Büchau AS, Morizane S, Trowbridge J, Schauber J, Kotol P, Bui JD, Gallo RL (2010) The Host Defense Peptide Cathelicidin Is Required for NK Cell-Mediated Suppression of Tumor Growth. J Immunol 184:369–378 PMCID: PMC2908520
8) Bruns H, Buttner M, Fabri M, et al (2015) Vitamin D-dependent induction of cathelicidin in human macrophages results in cytotoxicity against high-grade B cell lymphoma. Science Translational Medicine 7:282ra47-282ra47 DOI:10.1126/scitranslmed.aaa3230
9) Kamen, Diane L.; TANGPRICHA, Vin. Vitamin D and molecular actions on the immune system: modulation of innate and autoimmunity. Journal of molecular medicine, 2010, 88. Jg., Nr. 5, S. 441-450.
10) Maria C. Borges, Lígia A. Martini, Marcelo M. Rogero, Current perspectives on vitamin D, immune system, and chronic diseases, Nutrition, Volume 27, Issue 4, April 2011, Pages 399-404, ISSN 0899-9007
11) von Essen, Marina Rode, et al. Vitamin D controls T cell antigen receptor signaling and activation of human T cells. Nature immunology, 2010, 11. Jg., Nr. 4, S. 344-349.
12) Carpagnano, G.E.; Di Lecce, V.; Quaranta, V.N.; Zito, A.; Buonamico, E.; Palumbo, A.; Di Gioia, G.; Valerio, V.N.; Resta, O. Vitamin D deficiency as a predictor of poor prognosis in patients with acute respiratory failure due to COVID-19. J. Endocrinol. Investig. 2020.
13) Zhou, J.; Du, J.; Huang, L.; Wang, Y.; Shi, Y.; Lin, H. Preventive effects of vitamin D on seasonal influenza A in infants: A multicenter, randomized, open, controlled clinical trial. Pediatric Infect. Dis. J. 2018, 37, 749–754.
14) Sabetta, J.R.; DePetrillo, P.; Cipriani, R.J.; Smardin, J.; Burns, L.A.; Landry, M.L. Serum 25-hydroxyvitamin d and the incidence of acute viral respiratory tract infections in healthy adults. PLoS ONE 2010, 5, e11088.
15) Urashima, M.; Segawa, T.; Okazaki, M.; Kurihara, M.; Wada, Y.; Ida, H. Randomized trial of vitamin D supplementation to prevent seasonal influenza A in schoolchildren. Am. J. Clin. Nutr. 2010, 91, 1255–1260.
16) Arihiro, S.; Nakashima, A.; Matsuoka, M.; Suto, S.; Uchiyama, K.; Kato, T.; Mitobe, J.; Komoike, N.; Itagaki, M.; Miyakawa, Y. Randomized trial of vitamin D supplementation to prevent seasonal influenza and upper respiratory infection in patients with inflammatory bowel disease. Inflamm. Bowel Dis. 2019, 25, 1088–1095.
17) https://www.dge.de/presse/pm/neue-referenzwerte-fuer-vitamin-d/
18) 1. Caldwell M, Flint S. Stratospheric ozone reduction, solar UV-B radiation and terrestrial ecosystems. Clim Change. 1994; 28:375–94. doi: 10.1007/BF01104080.
19) Webb AR, Kline L, Holick MF. Influence of season and latitude on the cutaneous synthesis of vitamin D3: exposure to winter sunlight in Boston and Edmonton will not promote vitamin D3synthesis in human skin. J Clin Endocrinol Metab. 1988; 67:373–8
20) Power, M. L., & Dittus, W. P. (2017). Vitamin D status in wild toque macaques (Macaca sinica) in Sri Lanka. American Journal of Primatology, 79(6). doi:10.1002/ajp.22655
21) Uwe Gröber Die wichtigsten Nahrungsergänzungsmittel - Das Plus für Ihre Gesundheit Südwest, 2019, ISBN: 9783641233778
22) Vermeer C, Jie KS, Knapen MH (1995) Role of vitamin K in bone metabolism. Annu Rev Nutr 15:1–22 PMID: 8527213
23) Gallop PM, Lian JB, Hauschka PV (1980) Carboxylated calcium-binding proteins and vitamin K. N Engl J Med 302:1460–1466 PMID: 6990261
24) Hauschka PV, Lian JB, Cole DE, Gundberg CM (1989) Osteocalcin and matrix Gla protein: vitamin K-dependent proteins in bone. Physiol Rev 69:990–1047 PMID: 2664828
25) Inaba N, Sato T, Yamashita T (2015) Low-Dose Daily Intake of Vitamin K(2) (Menaquinone-7) Improves Osteocalcin γ-Carboxylation: A Double-Blind, Randomized Controlled Trials. J Nutr Sci Vitaminol 61:471–480 PMID: 26875489
26) Bügel S (2008) Vitamin K and bone health in adult humans. Vitam Horm 78:393–416 PMID: 18374202
27) Berkner KL, Runge KW (2004) The physiology of vitamin K nutriture and vitamin K-dependent protein function in atherosclerosis. Journal of Thrombosis and Haemostasis 2:2118–2132 DOI: 10.1111/j.1538-7836.2004.00968.x
28) Masterjohn C (2007) Vitamin D toxicity redefined: vitamin K and the molecular mechanism. Med Hypotheses 68:1026–1034 PMID: 17145139
29) El Asmar MS, Naoum JJ, Arbid EJ (2014) Vitamin K Dependent Proteins and the Role of Vitamin K2 in the Modulation of Vascular Calcification: A Review. Oman Med J 29:172–177 PMCID: PMC4052396
30) Theuwissen E, Smit E, Vermeer C (2012) The role of vitamin K in soft-tissue calcification. Adv Nutr 3:166–173 PMCID: PMC3648717
31) Cranenburg ECM, Vermeer C, Koos R, Boumans M-L, Hackeng TM, Bouwman FG, Kwaijtaal M, Brandenburg VM, Ketteler M, Schurgers LJ (2008) The circulating inactive form of matrix Gla Protein (ucMGP) as a biomarker for cardiovascular calcification. J Vasc Res 45:427–436 PMID: 18401181
32) Luo G, Ducy P, McKee MD, Pinero GJ, Loyer E, Behringer RR, Karsenty G (1997) Spontaneous calcification of arteries and cartilage in mice lacking matrix GLA protein. Nature 386:78–81 PMID: 9052783
33) Feskanich D, Weber P, Willett WC, Rockett H, Booth SL, Colditz GA (1999) Vitamin K intake and hip fractures in women: a prospective study. Am J Clin Nutr 69:74–79 PMID: 9925126
34) Cranenburg ECM, Schurgers LJ, Vermeer C (2007) Vitamin K: the coagulation vitamin that became omnipotent. Thromb Haemost 98:120–125 PMID: 17598002
35) Vermeer C (2012) Vitamin K: the effect on health beyond coagulation – an overview. Food Nutr Res. doi: 10.3402/fnr.v56i0.5329 PMCID: PMC3321262
36) Pan M-H, Maresz K, Lee P-S, Wu J-C, Ho C-T, Popko J, Mehta DS, Stohs SJ, Badmaev V (2016) Inhibition of TNF-α, IL-1α, and IL-1β by Pretreatment of Human Monocyte-Derived Macrophages with Menaquinone-7 and Cell Activation with TLR Agonists In Vitro. Journal of Medicinal Food 19:663–669 DOI: 10.1089/jmf.2016.0030
37) Carrié I, Portoukalian J, Vicaretti R, Rochford J, Potvin S, Ferland G (2004) Menaquinone-4 concentration is correlated with sphingolipid concentrations in rat brain. J Nutr 134:167–172 PMID: 14704312
38) Cundiff DK, Agutter PS (2016) Cardiovascular Disease Death Before Age 65 in 168 Countries Correlated Statistically with Biometrics, Socioeconomic Status, Tobacco, Gender, Exercise, Macronutrients, and Vitamin K. Cureus. doi: 10.7759/cureus.748 DOI: 10.7759/cureus.748
39) Gast GCM, de Roos NM, Sluijs I, Bots ML, Beulens JWJ, Geleijnse JM, Witteman JC, Grobbee DE, Peeters PHM, van der Schouw YT (2009) A high menaquinone intake reduces the incidence of coronary heart disease. Nutr Metab Cardiovasc Dis 19:504–510 PMID: 19179058
40) Westenfeld R, Krueger T, Schlieper G, et al (2012) Effect of vitamin K2 supplementation on functional vitamin K deficiency in hemodialysis patients: a randomized trial. Am J Kidney Dis 59:186–195 PMID: 22169620
41) Schurgers LJ, Teunissen KJF, Hamulyak K, Knapen MHJ, Vik H, Vermeer C (2007) Vitamin K-containing dietary supplements: comparison of synthetic vitamin K1 and natto-derived menaquinone-7. Blood 109:3279–3283 DOI: 10.1182/blood-2006-08-040709
42) Schurgers LJ, Knapen MHJ, Vermeer C (2007) Vitamin K2 improves bone strength in postmenopausal women. International Congress Series 1297:179–187 DOI: 10.1016/j.ics.2006.08.006
43) Sato T, Schurgers LJ, Uenishi K (2012) Comparison of menaquinone-4 and menaquinone-7 bioavailability in healthy women. Nutr J 11:93 PMCID: PMC3502319
44) Schurgers LJ, BV VPV, Thomas CP (2008) Vitamin K2 as MenaQ7™.
45) www.mri.bund.de/fileadmin/MRI/Institute/EV/NVSII_Abschlussbericht_Teil_2.pdf, S. 141
46) Zofková I , Kancheva RL. The relationship between magnesium and calciotropic hormones. Magnesium Research: Official Organ of the International Society for the Development of Research on Magnesium [1995, 8(1):77-84]
47) Risco F, Traba ML. Influence of magnesium on the in vitro synthesis of 24,25-dihydroxyvitamin D3 and 1 alpha, 25-dihydroxyvitamin D3. Magnes Res. 1992;5:5–14.
48) Risco F, Traba ML. Possible involvement of a magnesium dependent mitochondrial alkaline phosphatase in the regulation of the 25-hydroxyvitamin D3-1 alpha-and 25-hydroxyvitamin D3-24R-hydroxylases in LLC-PK1 cells. Magnes Res. 1994;7:169–178.
49) Rösler A, Rabinowitz D. Magnesium-induced reversal of vitamin-D resistance in hypoparathyroidism. Lancet. 1973 Apr 14;1(7807):803-4.
50) Zittermann, Armin. Magnesium deficit? overlooked cause of low vitamin D status?. BMC medicine, 2013, 11. Jg., Nr. 1, S. 229.
51) Rude RK, Adams JS, Ryzen E, Endres DB, Niimi H, Horst RL, Haddad JG Jr, Singer FR. Low serum concentrations of 1,25-dihydroxyvitamin D in human magnesium deficiency. J Clin Endocrinol Metab. 1985;61:933–940.